I-BÀI TOÁN KẾT HỢP THƠ LỤC BÁT & THẤT NGÔN BÁT CÚ ĐƯỜNG LUẬT :
Thơ Lục Bát (LB) là một đỉnh cao trong thi ca Việt Nam, c̣n Thất ngôn Bát cú Đường luật (TNBCDL) cũng là một đỉnh cao trong thi ca Trung Quốc.
Hai thể loại thơ này có nhiều điểm đặc sắc, hoàn toàn khác biệt với nhau Nếu TNBCDL với những quy luật chặt chẽ nghiêm minh về “Vần-Luật-Niêm-Đối” gói gọn trong 8 câu, mỗi câu 7 chữ, nổi tiếng như một cái b́nh gốm sứ thượng hảo hạng, th́ Lục Bát với khả năng vận dụng “Mỹ từ pháp” (1) vô hạn lại độc đáo như một giải lụa đào êm mướt, thướt tha.
Không thể và cũng không nên so sánh thể loại này với thể loại khác, nhưng có một vấn đề bức thiết được đặt ra, làm đau đầu người viết hơn 15 năm , đó là vấn đề : Có thể nào KẾT HỢP 2 thể loại hoàn toàn khác biệt nhau ấy vào trong một h́nh thức diễn đạt duy nhất hay không ???Cụ thể là làm sao đưa được những thủ pháp quái chiêu của Lục Bát như “Đồng dạng, Tiểu đối, Đoạn cú, Song điệp các loại” vào trong thơ TNBCDL ? ... Nói cách khác, làm thế nào để một thể loại thơ Trung Quốc lại có thể chuyên chở được cái hồn thơ Việt Nam ?
Sau 15 năm nghiên cứu những độc đáo của 2 thể loại thơ Lục Bát và TNBCDL, với những nỗ lực không mệt mỏi trong việc t́m cách dung ḥa 2 đỉnh cao ấy, cuối cùng người viết đă t́m được lời đáp khá là bất ngờ : LỤC NGÔN THỂ hoàn toàn có đủ khả năng ấy !!!
Vậy th́ LỤC NGÔN THỂ là ǵ ???
II-LỤC NGÔN THỂ CỔ ĐIỂN :
Lục ngôn thể (cổ điển) là một BIẾN CÁCH , xuất xứ từ Thất ngôn Bát cú Đường Luật, có thể xem như một thể loại thơ hoàn toàn Việt Nam, đă xuất hiện trong Thi ca VN từ thế kỷ thứ 15, qua các bài thơ của Nguyễn Trăi và sau đó là Trạng Tŕnh Nguyễn Bỉnh Khiêm và nhiều thi nhân khác nữa
Thí dụ :
THỦ VỸ NGÂM
Góc thành Nam, lều một gian No nước uống, thiếu cơm ăn Con đ̣i trốn dễ ai quyến Bầy ngựa gầy thiếu kẻ chăn Ao bởi hẹp ḥi, khôn thả cá Nhà quen xuế xóa, ngại nuôi vằn Triều quan chẳng phải, ẩn chẳng phải Góc thành Nam, lều một gian
Nguyễn Trăi
1-Các đặc điểm, ghi nhận được từ bài thơ này như sau :
-Về BỐ CỤC : Bài thơ gồm 8 câu giống như TNBCDL, nhưng số chữ trong câu được phép linh động : Khi th́ 7 chữ, khi th́ 6 chữ . Trong bài này có 3 câu 7 chữ và 5 câu 6 chữ.
-Về ĐỐI : các câu 3-4 và 5-6 vẫn tuân thủ nghiêm ngặt luật ĐỐI NGẪU của TNBCDL .
-Về VẦN : Vần gieo độc vận ở cuối câu 1,2,4,6,8 giống hệt như TNBCDL.
-Về NIÊM : Không nhất thiết phải bị g̣ bó, trói chặt về NIÊM. Nghĩa là Niêm được càng tốt, không Niêm cũng ... không sao cả. Càng phóng khoáng tự do càng hay .-
-Về LUẬT : Luật Nhị Tứ Lục đảo thanh trong TNBCDL cũng được tôn trọng một cách ... tương đối . Nghĩa là không nhất thiết phải theo đúng trật tự BẰNG-TRẮC-BẰNG hoặc TRẮC-BẰNG-TRẮC ở các chữ thứ 2,4,6 như trong TNBCDL.
Tóm lại,
Lục ngôn thể là một thể thơ Việt Nam, thoát thai từ Thất ngôn Bát cú Đường Luật, nhưng có nhiều biến thái mang tính tự do, phóng khoáng hơn, thích hợp với tâm hồn bay bổng của người VN chúng ta hơn
2-Những nhược điểm lớn lao của Lục ngôn thể (cổ điển) là ở chỗ :
+++V́ xuất hiện từ thế kỷ thứ 15, lúc ấy các phương tiện thông tin c̣n rất hạn chế, nên tầm phổ biến của thể thơ này không rộng : trong cộng đồng rất ít người biết đến thể loại thơ này.
+++Ngôn từ thời ấy đến nay đă trở thành ... quá cổ xưa, thậm chí đă mất hẳn trong tiếng Việt hiện đại .
Thí dụ : -Con đ̣i : con ở, tớ gái -Vằn : chó (vằn) -Quyến : dụ dỗ, rủ rê -Khôn : không thể
V́ vậy, đối với người đương thời, Lục ngôn thể (cổ điển) trở nên khá xa lạ, quá ... bí hiểm, khó gây được sự cuốn hút, hấp dẫn
+++Không có sự xuất hiện nhiều của các thủ thuật Mỹ từ pháp, hậu quả là bài thơ thiếu hẳn đi những nét đan thanh
III-LỤC NGÔN THỂ HIỆN ĐẠI :
Cuối thế kỷ 20, đầu thế kỷ 21, Lục ngôn thể hiện đại đă ra đời với những đặc điểm như sau :
1-Kế thừa những đặc sắc của Lục ngôn thể cổ điển về tinh thần tự do, phóng khoáng : Chỉ tuân thủ chặt chẽ VẦN và ĐỐI của TNBCDL mà thôi, c̣n Bố cục, Niêm và Luật được hoàn toàn linh động trong phạm vi TÁM câu.
2-Không dùng những h́nh thức ngôn từ quá cổ xưa nữa.
3-Sử dụng nhiều thủ thuật Mỹ từ pháp quái chiêu, đặc trưng của thơ Lục Bát như : Ngắt mạch 2/2/2 (Đoạn cú), Tiểu đối 3/3, Tiểu đối mini 2/2, Tiểu đồng dạng, Điệp ngữ Điên đảo càn khôn, Điệp ngữ Tiền hậu song trùng, Điệp ngữ Lưỡng đầu xà, v.v...
Đây cũng chính là đặc điểm phân biệt Lục ngôn thể hiện đại và Lục ngôn thể cổ điển vậy
Trong tinh thần ǵn giữ và phát triển văn hóa truyền thống Việt Nam, HSN xin trân trọng giới thiệu thể loại thơ “CỔ mà KHÔNG CỔ” này với các bạn đọc, với ước vọng là một gia sản lớn lao, khởi đầu từ NGUYỄN TRĂI, sẽ không bị mai một cùng thời gianMong lắm thay
