CHÀO MỪNG CÁC BẠN ÐẾN VỚI

KHUNG TRỜI THƠ NHẠC

HÀN SĨ NGUYÊN
and
FRIENDS

 

LƯU BÚT - NHẮN TIN - ĐĂNG BÀI - HỒI ĐÁP

HanSiNguyen and Friends
Ðặc biệt giới thiệu

oOo

HSN-THU NGUYỆT

HÁT VỀ CON MUƠNG NHỎ

Thơ Thu Nguyệt
Nhạc Hàn Sĩ Nguyên

Ca sĩ Ðăng Tuấn

Ca sĩ MAI HẬU

Nhạc bản

Bài văn tham khảo : MÁ ƠI CON VỊT CHẾT CHÌM

oOo

 

MÁ ƠI ! CON VỊT CHẾT CHÌM

 

Tôi vốn nguời miền Bắc, quê quán ở xứ lụa La Phù, Hoài Đức, Hà Đông, được thấm nhuần những lời ru “Ạ ơi ơi, Ạ ời ời” đầy tình tự quê hương từ thuở nhỏ. Tình cảm đối với điệu ru ấy là trường cửu, là vĩnh viễn, là bất diệt.

Thế rồi, cuộc đời đưa đẩy, mười năm lăn lóc ở Vĩnh Long, và Trà Vinh giúp tôi biết đến và yêu mến vô cùng những câu hát “Ầu ơ”.

Sau này, dù đi đâu, về đâu, ở đâu thì những câu hát điệu hò ấy vẫn mãi mãi còn nguyên trong ký ức. Đây là vài câu hát tiêu biểu của điệu ru “Ầu ơ” phương Nam ấy :

 

Ví dầu cầu ván đóng đinh
Cầu tre lắt lẻo, gập ghềnh khó đi
Khó đi, mẹ dắt con đi
Con đi trường học, mẹ đi trường đời

 

Má ơi đừng gả con xa
Chim kêu vượn hú biết nhà má đâu

 

Bước ngang qua nhà má
Tay tui xá
Cẳng tui quỳ
Vì thương con má sá gì thân tui

 

Chiều chiều ong nữ đi đăng
Cá tôm nhảy hết nhăn răng cười hoài 

 

Má ơi con vịt chết chìm
Con thò tay con vớt
Con cá lìm kìm nó đớp tay con !

 

v.v .....

 

Một điều lạ lùng là nội dung những câu hát ấy nhiều khi đơn sơ lắm, thậm chí ... vô nghĩa nữa ... nhưng hiệu quả thấm nhuần của chúng vẫn là vô cùng vô tận : mãi mãi đi sâu vào lòng người, nghe một lần rồi không thể nào mà quên đi cho được !

 

I-VỀ MẤY CÂU HÁT “MÁ ƠI ! CON VỊT CHẾT CHÌM”

 

Lại nói về mấy câu hát

 

“Má ơi ! Con vịt chết chìm
Con thò tay con vớt,
Con cá lìm kìm nó đớp tay con”

 

Tôi tách ra thành ba dòng, nhưng thật ra xét về mặt hình thức, chỉ có hai câu thuộc thể loại “Lục bát MORE” (Lục bát thêm vào) :

 

Má ơi ! Con vịt chết chìm
(Con thò tay con vớt) Con cá lìm kìm nó đớp tay con

 

Vần được gieo ở chữ thứ tư trong câu bát chính thể (chìm - kìm)
Lời thơ thì vô cùng đơn sơ, với những hình ảnh chân quê “con vịt, con cá lìm kìm” . Thật là bình dị thế thôi, không có văn chương, hoa hoè, hoa sói chi hết !

 

Về mặt nội dung, khởi đầu bằng tiếng gọi “Má ơi !” ngọt ngào, dễ thương. Tiếp ngay theo đó là cái hình ảnh ngược đời “Con vịt chết chìm” “Cá lìm kìm đớp tay con”
Vịt thì có chết chìm bao giờ ? Cá lìm kìm cũng vậy nữa, con cá nhỏ xíu chuyên bơi lội trên mặt nước này hễ thấy nước xao động là ... nhảy, là lặn mất tăm luôn, nó có bao giờ cắn, đớp, hoặc chích ai đâu !

 

Nhưng chính từ những cái ngược đời ấy mà thể hiện được hình ảnh một cô gái bé nhỏ rõ là thơ ngây, đang nhõng nhẽo mẹ !

 

Đọc lời thơ chân quê ấy đã thấy hay, nghe ru “Ầu ơ” mấy câu ấy lại càng thấm thía, nhớ đời vậy. Cái ngày mà tôi được nghe ru Ầu ơ mấy câu ấy cách nay đã lâu lắm rồi, chính xác là 29 năm. Hai mươi chín năm ròng, các bạn ạ ! Hai mươi chín năm nhưng “Con vịt chết chìm” và “Con cá lìm kìm đớp tay” vẫn như còn quanh quất đâu đây !

 

II-GẶP LẠI “CON CÁ LÌM KÌM” TRÊN NET

 

Ngày 10/10/2006 trong một lúc buồn tênh, thả lòng vòng trên Net, tôi tình cờ gặp lại những hình ảnh thân thương ấy trong bài thơ HÁT VỀ CON MƯƠNG NHỎ của tác giả THU NGUYỆT do thi sĩ Huyền Lâm giới thiệu

 

Xin mời các bạn cùng đọc lại bài thơ ấy :

 

 

Hát Về Con Mương Nhỏ

 

Thu Nguyệt

 

"Má ơi ! Con vịt nó chết chìm...
Con thò tay xuống vớt cá lìm kìm nó cắn tay con"

 

Con mương nhỏ mỗi chiều tôi nghịch nước

Chú cá lìm kìm đang cắn khúc Ca Dao

Mười năm qua không ai đắp ai đào

Lá tre rụng con mương sâu thành cạn !

Chú cá lìm kìm giờ đây bỏ bạn

Trôi dạt phương nào theo lời mới dân ca ?

Chiều nay buồn tôi trở lại quê nhà

Tay khỏa nước gọi lìm kìm đâu hỡi ?!

 

Mười năm nữa con mương thành lộ mới

Mẹ tôi rồi phải quét lá tre rơi !

Tôi trở về nhớ mãi nước mương vơi

Những mắt cá lìm kìm đầy cơn khát.

 

Con vịt có chết đâu mà tôi buồn tôi hát?

Để cá lìm kìm cắn mãi trái tim tôi !

 

Thu Nguyệt

< Huyền Lâm giới thiệu để nhớ về Tố Quyên -  BN - Th.Nguyệt >

 

Một luồng cảm xúc bất chợt nổi dậy trong tôi, chẳng khác nào một luồng điện xẹt ngang qua vậy !

Mở đầu vẫn là những hình ảnh “Con vịt chết chìm” và “Con cá lìm kìm” thân quen, xa xưa ấy, nhưng tác giả không nói về một cô bé nhõng nhẽo mẹ, mà khéo léo dùng chúng như một cách nhập đề “ngẫu hứng”, để nói về một hình ảnh, một câu chuyện khác :

 

Hình ảnh một con mương xưa đầy nước, với những chú cá lìm kìm bơi lội nhởn nhơ, mơ màng ... cắn khúc ca dao (!). Ý tưởng cá lìm kìm mê ca dao thật là đặc sắc vậy !

 

Con mương nhỏ mỗi chiều tôi nghịch nước

Chú cá lìm kìm đang cắn khúc Ca Dao

 

Bất chợt, mạch thơ chuyển gắt sang “chuyện đời tang thương, dâu bể”, do quy luật của tự nhiên (lá tre rụng) hoặc do sự vô tâm, hoặc thiếu quan tâm của con người mà giờ đây con mương nhỏ nên thơ ấy đã dần dần cạn nước.

 

Mười năm qua không ai đắp ai đào

Lá tre rụng con mương sâu thành cạn !

 

Hậu quả là những con cá lìm kìm ngày xưa ấy giờ đã đi xa, không về con mương ấy nữa

 

Chú cá lìm kìm giờ đây bỏ bạn

Trôi dạt phương nào theo lời mới dân ca

 

Chuyện tang thương dâu bể nào cũng buồn cả, đặc biệt với những tâm hồn sâu lắng, thì cái buồn sẽ mênh mang vô tận, dẫu chỉ là cái hình ảnh tượng trưng “con mương đầy, khô cạn” . Tâm sự của người trở về đứng trước con mương cạn, vắng bóng cá lìm kìm mới thắt lòng làm sao :

 

Chiều nay buồn tôi trở lại quê nhà
Tay khỏa nước gọi lìm kìm đâu hỡi ?!

Mười năm nữa con mương thành lộ mới

Mẹ tôi rồi phải quét lá tre rơi !

 

Đưa được hình ảnh người mẹ già còng lưng quét lá tre rơi vào đây thật là tinh xảo ! Chính câu này đã làm sâu lắng thêm, gợi cảm hơn cho toàn bài thơ vậy !

 

Đặc biệt, nỗi buồn mênh mang của tác giả hiện hữu không chỉ lúc đối diện con mương, mà sau này, khi đi xa rồi, nỗi buồn ấy vẫn trầm trầm đeo đẳng :

 

Tôi trở về nhớ mãi nước mương vơi

 Những mắt cá lìm kìm đầy cơn khát.

 

Đến 2 câu kết lại càng ảo diệu hơn, tác giả trở lại với hình ảnh con vịt, và cá lìm kìm nhập đề, để kết một cách độc đáo :

 

Con vịt có chết đâu mà tôi buồn tôi hát?

Để cá lìm kìm cắn mãi trái tim tôi !

 

Anh Huyền Lâm & chị Thu Nguyệt ạ,
Chỉ hình ảnh con mương đầy đã cạn nước ấy cũng đủ để trào dâng bao cảm xúc rồi. Lại còn sự kiện con cá lìm kìm bỏ bạn, đi xa, không về mương xưa nữa thì có lẽ người đọc nào cũng sẽ thấy cảm xúc trào dâng lai láng cả, phải thế không các bạn ?

 

Tôi và anh Huyền Lâm, chị Thu Nguyệt chưa từng quen biết nhau bao giờ, gặp nhau qua bài thơ, bài hát, bài văn này, âu đó cũng là cái duyên văn nghệ vậy.

 

Từ thời “NỒI CANH, CON CÁ, CỌNG RAU” của Huỳnh Vũ Hoàng Tuấn, và “VẪN CÒN NHỚ BẬU” của Châu Thái Lê đến giờ, tôi mới gặp lại một bài thơ viết vế quê hương có hiệu quả làm xúc động lòng người đến vậy  

 

Tôi quyết định làm nhạc cho bài này : Hay dở còn tuỳ cảm nhận của người nghe, chỉ biết là tôi sẽ toàn tâm toàn lực với nó, để cố gắng đưa được nó đến với nhiều người hơn. Thế thôi

 

Đây là bài hát đã hoàn thành : một version của ca sĩ Đăng Tuấn, và một version khác của ca sĩ Mai Hậu:

(Mời nghe ở phần trên)

Xin trân trọng cám ơn anh Huyền Lâm đã giới thiệu bài thơ độc đáo này của chị Thu Nguyệt, không có bài thơ ấy, thì cũng đã không có bài hát này đâu.

 

Chúc tất cả luôn vui

 

Hàn Sĩ Nguyên

==========================

Ngày tháng đong đưa đời gió bụi
Mặc ai xa mã chốn gian trần

12/10/2006

Thư của thi sĩ tác giả THU NGUYỆT (Fri, 27 Apr 2007)

Anh HSN quí mến!

 

Thật vui và cám ơn anh đã phổ nhạc bài thơ thật công phu. Tuy bài thơ anh nhận được từ bạn HL có đôi chỗ không chính xác với bản gốc, tuy nhiên, khi thành nhạc thì nhạc sĩ có thể xử lý tự do, bài nhạc là một tác phẩm của nhạc sĩ, lời thơ chỉ góp phần rất nhỏ.
Một lần nữa xin trân trọng cảm ơn anh.  

Thu Nguyệt.

Ý KIẾN hồi đáp của thi sĩ tác giả THU NGUYỆT

Xin trân trọng gởi lời cảm ơn đến bạn Hàn Sĩ Nguyên. Bạn đã rất nhiệt tình và công phu, chăm chút cho bài hát.Rất cám ơn bạn Huyền Lâm đã đọc bài thơ của TN và nhiệt tình gởi cho bạn HSN.
Hai bạn quí mến! Có lẽ bài thơ qua sự "chuyền tay" đã ít nhiều được một số bạn đọc vì yêu mến nó mà đã "trang điểm", sửa sang lại một ít  theo ý của mình, nên có một số chữ thừa và sai, không đúng với bài thơ gốc. Tôi xin được đính chính lại như sau (những chữ tôi tô màu xanh là chữ thừa, những chữ tôi gạch dưới là chữ đúng với nguyên bản mà bài thơ chép thiếu):

Con mương nhỏ mỗi chiều tôi nghịch nước

(Có)  Chú cá lìm kìm đang cắn khúc Ca Dao

Mười năm qua không ai đắp (không)  ai đào

Lá tre rụng con mương sâu thành cạn !

Chú cá lìm kìm giờ đây (năm xưa) bỏ bạn

Trôi dạt phương nào Xuôi ngược đâu rồi theo lời mới dân ca ?

Chiều nay buồn tôi (tôi chiều nay) trở lại quê nhà

Tay khỏa nước gọi lìm kìm đâu hỡi ?!

 

Mười năm nữa con mương thành lộ (đường) mới

Mẹ (Chị) tôi rồi phải quét lá tre rơi !

Tôi trở về nhớ mãi nước mương vơi

Những mắt cá lìm kìm đầy cơn khát.

 

Con vịt có chết đâu mà (chìm đâu?)  - tôi buồn tôi hát?

Để (Sao) cá lìm kìm cắn mãi(…) trái tim tôi !

Bài thơ chính xác như sau:

Hát về con mương nhỏ
Má ơi con vịt chết chìm
Con thò tay xuống vớt, cá lìm kìm nó cắn tay con 
                                                         Ca dao

Con mương nhỏ mỗi chiều tôi nghịch nước

Có chú lìm kìm cắn khúc ca dao

Mười năm qua không đắp không đào

Lá tre rụng, con mương sâu thành cạn.

 

Chú lìm kìm năm xưa bỏ bạn

Xuôi ngược đâu rồi theo lời mới dân ca

Tôi chiều nay trở lại quê nhà

Tay khỏa nước gọi lìm kìm đâu hỡi?!…

 

Mười năm nữa con mương thành đường mới

Chị tôi rồi phải quét lá tre rơi

Tôi trở về nhớ mãi nước mương vơi

Những mắt cá lìm kìm đầy cơn khát.

 

Vịt có chết chìm đâu? (Tôi buồn tôi hát)

Sao cá lìm kìm cắn mãi…

                                            trái tim tôi.

Các bạn quí mến! Với thơ, sự cân nhắc trong từng câu chữ là rất quan trọng. Trong bài thơ này, tôi có vài ví dụ:
Bạn đọc chép:
           Con vịt có chết đâu mà tôi buồn tôi hát?
            Để cá lìm kìm cắn mãi trái tim tôi.
Chữ "con vịt" trong đoạn này vừa thô, vừa chỉ cụ thể, mà con vịt thì có thể chết chứ sao lại không? Nhưng con vịt không thể chết chìm (chết vì cúm, vì bị... cắt tiết chớ không thể chết chìm được vì loài này bơi lội giỏi, chuyên sống trên nước, chỉ có nổi chớ không thể chìm) nên tôi viết:
            Vịt có chết chìm đâu? (Tôi buồn tôi hát)
            Sao cá lìm kìm cắn mãi...
                                              trái tim tôi.
Hoặc bạn đọc chép: "Mười năm qua không ai đắp ai đào"
Tôi viết: "Mười năm qua không đắp không đào". Tôi không viết có chữ "ai", bởi nếu có chữ "ai" tức là nói về sự có mặt của con người, không ai đắp ai đào tức là sự vắng vẻ, thờ ơ của con người. Ở đây tôi không muốn nói thế. Ở đây tôi chỉ muốn nói đến sự tự thân thay đổi của thiên nhiên, qui luật vô thường "bãi bể nương dâu", không đắp không đào thì lá tre rụng xuống mương nhiều năm, cộng với phù sa bồi đắp, con mương sẽ cạn dần rồi trở thành đường. Hoặc tôi không viết "mẹ tôi" quét lá mà là "chị tôi" quét lá, bởi thời gian ở đây không chỉ gói trong một đời người, mà từ mẹ hát ru ngày xưa khi còn con mương, lá tre rụng trôi trong nước, qua đến chị ngày nay khi con mương đã trở thành đường, chị phải quét lá tre rơi...
Và nhiều nhiều những ý nghĩa khác nữa mà tôi không tiện phân tích dài dòng ra đây, chỉ đôi lời với các bạn để cùng hiểu sâu thêm về bài thơ (dẫu bài thơ cũng không có gì hay, đặc sắc lắm, bởi chính tôi ngày xưa khi viết bài thơ này còn rất "ngơ ngác" về thơ nên thể hiện cũng chưa đạt! Hi hi..)
Đôi dòng tâm sự về bài thơ, còn khi đã sang bài hát thì tùy nhạc sĩ xử lý, bởi khi đã thành bài hát thì hồn nằm ở nhạc.
Một lần nữa xin vô cùng cám ơn các bạn. TN.

HSN REPLY

Chị Thu Nguyệt thân mến,

Tôi xin lỗi chị vì đã hồi đáp chậm trễ , và cũng lấy làm tiếc về sự cố TAM SAO THẤT BẢN đã lỡ xảy ra

Một bài thơ hay, trong quá trình chuyền tay và truyền miệng , không tránh khỏi việc sai sót nhiều hoặc ít so với bản gốc . Chuyện ấy chắc chị cũng đã hiểu

Nếu hồi đó tôi may mắn quen biết chị sớm hơn, thì hẳn là bài hát ... đã khác ! Bây giờ đã thu âm tiếng hát 2 ca sĩ rồi, đành cứ để vậy mà thôi, dẫu muốn sửa cho sát với bài thơ gốc cũng không thể sửa lại được nữa ...

Sau này, nếu có cơ hội làm lại version mới cho bài nhạc này với các ca sĩ khác , tôi sẽ cân nhắc kỹ lưởng để chỉnh sửa lại một số các chi tiết sai sót từ bản thơ anh Huyền Lâm phổ biến , để cho thi sĩ tác giả được vui lòng hơn

Chúc chị luôn vui

Hàn Sĩ Nguyên
09/05/2007

REPLY

HSN and Friends - Ðặc biệt giới thiệu
Trang chủ - Trang nhạc - Trang thơ - Trang văn - Truyện thơ 
Liên hoàn khúc - Gallery - Diễn đàn